| atambay |
Датаcы: Жекшемби, 15.03.2009, 08:44 | Билдирүү # 1 |
 Катардагы
Тайпа: Колдонуучу
Билдирүү: 11
Статусу: Торбетте жок |
таарыкка карай турган болсок кыргыздар 90 кандык доорду карытып келген ел екендыгын айтылат. мунда 71 кандык доор топон балаасынан баштап таарыктын 37-лому 86-сомунача болгон аралыкты өз ычыне алат. анык айтканда 37 мың 8 жүз 60 жылдык таарык камтылган. топон балаасынан быздын дооргочо 40 мың жыл өттү десек аты аталбай же азыргача анык болбой келген 19 кандын аты кыйынкы 2 мың жылдык таарыктарда өткөн болуусу мүмкүн. андай болсо кандардын тызмесын көрүп багалы.
1-жабамый. 2-туран. 3-түрк. 4-түтөк. 5-ыстам. 6-кыргез. 7-акылбек. 8-асан(кайгы). 9-сатылган. 10-калач. 11-ер болот. 12-турумтай. 13-есенгелды. 14-кожомбай. 15-дөлөт. 16-турдубай. 17-муса. 18-амантур. 19-баткан(айал). 20-бек ызак. 21-ер темыр. 22-өмүр баатыр. 23-шабото баатыр. 24-кожом баатыр. 25-мамбетаалы дөө.( 26-кандын аты аталбай калган). 27-алым арыстан. 28-карга арыстан. 29-базар арыстан. 40-акбото арыстан. 41-айнур(айал). 42-кылыч кан. 43-урум кан. 44-аалы кан. 45-саалы кан. 46-калныйаз кан. 47-тейыт кан. 48-найман кан. 49-кесек кан. 50-көкжал маамыт кан. 51-алача кан менен карача кан. 52-жолой баатыр. 53-бекташ. 54-асан дабыт. 55-калмамыт. 56-норуз(норуз байрамы ушул ынсандын атына байланышкан). 57-кудайберген. 58-карыке кан(ботой деп да аталат). 59-кан зарылык.60-касымкул кан(бурулкан кан аты менен таарыка жазылган). 61-түмөнбай. 62-сатыгул. 63-ер агыш. 64-бозулан. 65-атантай. 66-момуш. 67-татыбек. 68-бугучу. 69-темырбек. 70-Нарынбек. 71-сейытбек.
демек: 71-кан болгон сейытбек кандын тушунда енесай быйлыгы ыдырап 70 аксакал кеңешчы، 7 бый елды быйлеген. ең башында быр кан болуудай түзүмдүн түп тамырына доо кетып кыргыздар жылдыздай чачырап быздын дооргочо болгон кыйынкы 2 мың жылдык баш аламан багытсыз таарыкты өз баштарынан өткөрүшкөн. ошол барышта өткөн 19 кандын аты анык болбой кала берген. балыкым 19 кандын ычынде бөйөн кан، чайан кан. караган، манас، андан калса кандардын ең арты болгон ормон، шаптан кангача болгон аралыкта бул кандар өткөндүгү етымалга ең жакын. болуптагы манас быйлыгы акырлашкан 320 жылдан кыйын кыргыздарда еч кандай кандын аты аталбай жүрүп кечөө өткөн ормон кан менен шаптан кандын аты аталып жүрөт. топон балаасынан азыркы быздын дооргочо болгон 40 мың жылдын ычынде 90 кандык доор аздык кылабы деген суроо туулушу турган кеп. кыргыздар узак убакыттар бойу кансыз жашаган убакытар арбын. же болбосо бек، бый، баатырлар тарабынан башкарылып кандык даражасына жетбей، же болбосо башка елдердын астында көз каранды болгон доорлордо еч кандай кандын аттары тылге алынбай калган. болгону ел тарбынан шайланып таарыкта ыз калтырган кандардын аттары акыйкы кан катары айтылып бызке жеткен.
кандар тызмесыне карай турган болсок “1” деген сандарга келгенде зор окуйа өзкөрүүлүөр болгонун байкайбыз. маселен: 1-кан жабамыйдын доорунда топон балаасы болгон. 11-кан ер болот шайлоосуз кандыкты өз колуна алып алгандык айынан елдер ырык-ынтымактан кетып жыктелген. 21-кан асанаалынын ынысы канга баш бербегендыктен кандын туусу астында жазаага тартылып “жатындаш”дын ордуна “тууган” деген сөз алмашып айтылатурган болгон.31-кан кубат карыганда кыз аламын деп алжып акыры кыргыздарга “кыз калыңы””аттуу балены баштап берген. 41-кан айнур. кыргыз таарыгында айал кан болуп калган. 51-кан алачакан менен карача кан доорунда кыргыз-кыпчак болуп жыктелген. 61-түмөнбай пара берып кан болуп елдерге паранын жолун баштап кеткен. 71-кандын доорунда енесай быйлыгы ыдырай баштаган. 81-кандын кым екендыгы، анда кандай окуйа болгону азырынча белгысыз бойдон турат، балыкым манас өткөн доор болуусу мүмкүн. кандардын ең арты шаптан канды 90- кан деп есептесек، 91-кан алыбетте аскар болот. бул доордо кыргыздар арасында еркындык күчөп кандын качуусуна алып барды. аскар кандын аты таарыкта “качкын кан” деп жазылып калары турган кеп. курманбекты 92-кан деп айтуу ертелык кылуудай турат. анткены таарыктарда курманбеке окшош быйлыкты күч менен тартып алган кандардын акыбеты өтө ачынуштуу болуп елдер тарабынан кан деп аталбай кала берген доорлор арбын кезыгет.
кайдасынар кыргыздар,
кайдасынар жылдыздар... |
| |
| |
